De afgelopen jaren hebben veel organisaties – en dat is heel logisch – gekozen voor schaalbare cloudoplossingen. Snel, efficiënt, betaalbaar. Maar in gesprekken met ondernemers merken we vaak dat de toon verandert. Waar het eerder ging over functionaliteit en kosten, gaat het nu steeds vaker over afhankelijkheid, regie en eigenaarschap.
In heel Europa groeit het besef dat bedrijven en overheden zichzelf in een digitale afhankelijkheidspositie hebben gemanoeuvreerd. Een beperkt aantal grote technologiebedrijven ondersteunt inmiddels cruciale processen en verwerkt een groot deel van onze bedrijfsdata.
Van gemak naar afhankelijkheid
Dat roept fundamentele vragen op: wie is daadwerkelijk eigenaar van de data? Wie bepaalt hoe processen verlopen? En wat gebeurt er als geopolitieke, juridische of commerciële omstandigheden veranderen?
Cloud-diensten en SaaS-oplossingen hebben organisaties enorm veel gebracht. Zeker voor het MKB. Snelle implementatie, automatische updates, wereldwijde beschikbaarheid en een lage instapdrempel. Dat zijn grote voordelen voor organisaties die niet de schaal, snelheid of middelen hebben om zulke technologie zelf te realiseren.
Maar er is ook een downside: in de praktijk zien we dat data moeilijk migreerbaar is, processen diep verweven raken met één leverancier, overstappen bijna een herbouw betekent en strategische keuzes van een leverancier direct impact hebben op de organisatie.Dat maakt vendor lock-in in geen IT-detail, maar een strategisch bedrijfsrisico.
Geopolitiek maakt het concreet
De toenemende politieke spanningen wereldwijd hebben dit thema versneld op de agenda gezet. Sancties, handelsconflicten, extraterritoriale wetgeving en verschillen in privacy- en toezichtregimes maken organisaties bewuster van hun afhankelijkheden van derden. Denk aan de discussie rond de Amerikaanse CLOUD Act. Juridisch gezien kunnen Amerikaanse autoriteiten data opvragen bij Amerikaanse bedrijven – ook als die data in Europese datacenters staat.
En dat gaat niet alleen over Amerikaanse leveranciers. Dat kan net zo goed een Nederlandse partij zijn. Als je alles in AFAS of Exact bouwt, of volledig leunt op één SaaS-platform, creëer je dezelfde afhankelijkheid.
Betekent dat automatisch dat je morgen een probleem hebt? Nee. Maar het betekent wel dat cloudkeuzes niet alleen over techniek gaan, maar over regie. Zeker voor organisaties die werken met gevoelige data, kritische infrastructuur of bedrijfskritische processen wordt de afhankelijkheid van externe cloud- en SaaS-leveranciers steeds vaker een rode vlag.
Autonomie betekent niet: terug naar de bezemkast
De vraag is niet langer of deze afhankelijkheden een risico vormen, maar hoe groot dat risico is en hoe beheersbaar het blijft. Ik geloof dan ook niet in een massale vlucht uit de cloud. De cloud is – en blijft – een krachtig instrument.
Het probleem ontstaat wanneer:
✔️je je data niet kunt loskoppelen
✔️je architectuur volledig vendor-specifiek is
✔️je geen alternatief meer kán kiezen
Autonomie gaat over eigenaarschap, niet over locatie.
Architectuur als sleutel tot regie
Als je regie wilt terugnemen, moet je anders naar architectuur kijken. Minder focus op snelheid en standaardisatie, meer focus op vervangbaarheid en flexibiliteit. Dat betekent een modulaire opbouw, een duidelijke scheiding tussen data en applicatielaag, API-first ontwerpen, open standaarden waar mogelijk en vooral: bewust kiezen wat je in een platform bouwt – en wat niet.
Het risico zit namelijk niet in het gebruik van een cloud- of SaaS-oplossing op zichzelf, maar in het volledig samensmelten van je kernprocessen met één leverancier. Daarom zien we maatwerk steeds vaker niet meer als luxe, maar als strategisch instrument. Niet om alles zelf te doen, maar om niet vast te zitten. De afweging verschuift daarmee van “wat is het snelst en goedkoopst?” naar “wat kost het ons als we over vijf of tien jaar geen keuzevrijheid meer hebben?”. Volledige uitbesteding van kernprocessen betekent immers ook het uitbesteden van een deel van je strategische autonomie.
Door eigenaar te blijven van je architectuur – en daarmee van je data en processen – ontstaat ruimte om leveranciers te wisselen zonder ontwrichting, in te spelen op nieuwe wet- en regelgeving, technologische keuzes te maken die passen bij je eigen visie en waarden, en vooral: zelf aan het stuur te blijven.
Conclusie
Vendor lock-in is geen technisch randverschijnsel meer. Het is een strategisch vraagstuk dat raakt aan continuïteit, autonomie en weerbaarheid. Niet omdat cloud verkeerd is, maar omdat afhankelijkheid ongemerkt groeit.
Digitale soevereiniteit gaat niet over het verlaten van platformen. Het gaat over ontwerpkeuzes. Over architectuur die vrijheid mogelijk maakt. Over eigenaarschap van data en processen, zodat een organisatie zélf kan blijven bepalen welke koers zij vaart. Wie vandaag bewust ontwerpt, bouwt niet alleen een flexibel IT-landschap – die bouwt bestuurlijke rust. En in een wereld waarin technologie, regelgeving en geopolitiek steeds sterker met elkaar verweven raken, is dat geen luxe. Dat is leiderschap.
Lees: onderzoek naar digitale soevereiniteit toont ambitie op papier, chaos in de praktijk
Side note
We trekken dit uiteraard ook zelf door. Ook wij gebruiken M365 en Azure als hostingplatform voor onze diensten. Maar ook wij maken nu plannen om de hosting van onze software in Azure te kunnen verplaatsen naar een ander platform als dat nodig mocht zijn. Niet omdat we weg willen uit Azure, maar om wendbaar te blijven. Dat kan soms makkelijker dan je denkt, namelijk door bijvoorbeeld de oplossing in (docker-)containers in te richten die je ook op een andere infrastructuur kunt draaien. Alleen al erover na denken helpt je verder.
Worstel je ook met dit soort vragen? We gaan graag met je in gesprek.
